Rusija je u posljednjih 12 mjeseci postala jedan od najvećih prodavača zlata u svijetu.
To je pokušaj prikupljanja novca zbog budžetskih problema, ali ne mora nužno biti znak nadolazeće finansijske krize.
Rusija je od početka 2026. godine prodala velike količine svojih zlatnih rezervi, dok Kremlj pokušava prikupiti novac kako bi ublažio veliki budžetski deficit. Ruska centralna banka nedavno je objavila da su njene zlatne rezerve početkom jula iznosile 73,4 miliona tzv. trojskih unci, odnosno 2.282 metričke tone. To predstavlja pad rezervi od oko 43,5 metričkih tona od početka 2026. godine. Ruske zlatne rezerve sada su na najnižem nivou od početka invazije na Ukrajinu u februaru 2022. godine.
Cijene zlata dosegnule su rekordne nivoe početkom 2026. godine, u prosjeku oko 4.800 dolara (4.210 eura) po unci u prva četiri mjeseca, prije nego što su pale na sadašnji nivo od oko 4.000 dolara po unci. Prodaja zlata Moskvi je vjerovatno donijela više od pet milijardi dolara, prenosi SEEbiz.
„Činjenica da prodaju zlato znači da ostaju bez drugih likvidnijih sredstava“, rekla je za DW ekonomistica Elina Ribakova iz Petersonovog instituta za međunarodnu ekonomiju. „Dakle, postoji pritisak na deficit, ali i pritisak na izvore kojima se taj deficit finansira.“
Budžetski problemi
Ruski budžet posljednjih godina je pod velikim pritiskom zbog ogromnog povećanja izdvajanja za odbranu, kojima se finansira rat u Ukrajini. Ranije ove godine Financial Times objavio je da je rusko Ministarstvo finansija upozorilo vladu da će prekoračenje troškova za rat u 2026. godini iznositi najmanje 28 milijardi dolara, uz očekivanje dodatnih prekoračenja u 2027. i 2028. godini.
Troškovi odbrane više su se nego učetverostručili u odnosu na 2021. godinu. U 2025. godini iznosili su oko 16 biliona rubalja (178 milijardi eura). Chris Weafer, finansijski analitičar iz Moskve u konsultantskoj kompaniji Macro-Advisory, kaže da je ruska prodaja zlata značajna, ali da nije riječ o paničnoj prodaji.
„Ovo je izuzetna situacija, ali je relativno normalan trend“, rekao je za DW. „To ne znači da će Rusija bankrotirati, da ostaje bez novca ili da joj nije ostalo ništa drugo pa prodaje porodično srebro.“
Navodi da je zlato koje je Rusija prodala uglavnom prodavalo Ministarstvo finansija preko Nacionalnog fonda blagostanja Rusije (NWF), a ne Centralna banka Rusije.
„Od početka 2022. godine zlato je bilo jedna od imovina koju je Nacionalni fond blagostanja mogao kupovati, jer američke državne obveznice i njemačke obveznice više nisu bile dostupne zbog sankcija nakon invazije na Ukrajinu.“
Weafer ističe da je zlato postalo ključna likvidna komponenta fonda, što je upravo i svrha takvog državnog fonda: da se prodaje kada su sredstva potrebna, posebno u teškim vremenima. „U tom smislu može se tvrditi da fond ispunjava svoju namjenu.“
Prodaja zlata iz fonda ima za cilj obnovu njegovih takozvanih likvidnih sredstava. Weafer procjenjuje da fond vrijedi približno 150 milijardi dolara, od čega se oko 50 milijardi smatra „likvidnim“.
„Kremlj ne želi da ta rezerva padne jer bi to moglo izazvati dodatne spekulacije o finansijskoj krizi ili ekonomskim problemima i oslabilo bi geopolitički položaj Kremlja“, kaže Weafer.
„Vlada želi prikazati zemlju kao stabilnu i snažnu, a tih 50 milijardi dolara gotovine važan je dio te slike.“ Dodaje da je važan faktor i to što je Rusija jedna od najvećih svjetskih proizvođača zlata, pa može relativno brzo obnoviti prodate rezerve kupovinom od domaćih proizvođača.
Rusija ima pete najveće zlatne rezerve na svijetu, približno na nivou Kine, Francuske i Italije, ali znatno iza dvije vodeće zemlje – Njemačke i SAD-a.
Ribakova se slaže da to Rusiji pruža značajnu sigurnosnu rezervu. „Rusija ima prednost“, rekla je. „Ona sama proizvodi zlato. Kada se brinula zbog sankcija, preusmjerila je dio novca u nabavku zlata, koje je kupovala od domaćih proizvođača.“
Finansiranje rata u doglednoj budućnosti
Činjenica da je Rusija postala jedan od najvećih prodavača zlata otvorila je dodatna pitanja o njenom budžetskom deficitu i o tome šta to govori o široj ekonomskoj stabilnosti zemlje. Prema nedavnim podacima ruske vlade, potrošnja u saveznom budžetu i deficit mogli bi u 2026. godini premašiti zvanične planove za više od bilion rubalja (12,85 milijardi dolara).
Trenutno se očekuje da će budžetski deficit u 2026. iznositi 1,6 posto BDP-a, odnosno približno 40 milijardi dolara, ali bi mogao i dodatno rasti. Međutim, povećani prihodi od nafte i plina, podstaknuti višim cijenama nafte zbog rata u Iranu, pomogli su Moskvi da za sada ublaži budžetske probleme u 2026. godini.
Ribakova kaže da se sve na kraju svodi na cijene i prihode koje Rusija ostvaruje od nafte i plina, nazivajući ih „stvarnim ograničenjem“ sposobnosti Moskve da finansira četverogodišnji rat u Ukrajini. „Sve zavisi od toga“, naglasila je.
„Kada je cijena nafte visoka, Rusija ostvaruje prihode. Lakše se zadužuje i njen domaći finansijski sistem je zdraviji. Ako cijena nafte padne, recimo na 60 ili 40 dolara, odmah nastupa kriza.“
I Ribakova i Weafer upozoravaju da, uprkos očiglednim ekonomskim poteškoćama, ruska ekonomija trenutno još uvijek može nastaviti finansirati rat smanjenjem potrošnje koja nije vezana za odbranu.
„Putin može nastaviti ovim putem godinama u sadašnjim okolnostima“, rekla je Ribakova. „Možda bez napretka na frontu, koji nismo vidjeli posljednjih nekoliko godina, ali i dalje sa sposobnošću da ulaže resurse u rat protiv Ukrajine.“
Rusija i dalje može pronaći novac
Weafer smatra da čak i ako se „deficit nastavi ovim tempom, Rusija i dalje može pronaći novac i zaista neće biti u nekoj ozbiljnoj finansijskoj krizi niti u slabom geopolitičkom položaju u narednih 12 do 24 mjeseca“.
Ipak, ukazuje na očiglednu dugoročnu štetu koja se nanosi ekonomiji i probleme koje bi to moglo izazvati u budućnosti.
„To stvara ogromne deformacije u ekonomiji i dugoročno negativnu sliku koja počinje stvarati podjele unutar vlade.“
Dodaje da postoji sukob između Kremlja i onih koji su odgovorni za ekonomski razvoj. Njihova je poruka da se sadašnji pristup ne može održati „ako želite da se ekonomija nakon mira vrati na normalniji put. To je suština problema“, zaključuje finansijski analitičar iz Moskve u konsultantskoj kompaniji Macro-Advisory Chris Weafer.
